{"id":35800,"date":"2018-11-19T11:23:54","date_gmt":"2018-11-19T11:23:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/?p=35800\/"},"modified":"2025-10-23T10:09:56","modified_gmt":"2025-10-23T08:09:56","slug":"senza-lattosio-abc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/","title":{"rendered":"Senza lattosio, ABC"},"content":{"rendered":"<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: 'Helvetica Neue', serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Dopo\u00a0<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">avere analizzato le regole &#8211; e denunciato gli abusi &#8211; sulla dicitura\u00a0<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u2018<\/span><\/span><span style=\"font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>senza glutine&#8217;<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">,\u00a0<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00e8\u00a0<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">ora\u00a0<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">di <\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">considerare il tema\u00a0<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u2018<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><i>senza lattosio<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u2019. Indicazione che il Ministero della Salute ammette sui soli prodotti lattiero-caseari e invece <\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">oggi\u00a0<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">si trova pure su<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">lle pubblicit\u00e0 dei <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">panettoni\u00a0<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">(!)<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. L\u2019<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">ABC delle regole<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\">\u2018<span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><i><b>Free from<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><b>\u2019, glutine e <\/b><\/span><span lang=\"it-IT\"><b>lattosio<\/b><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: 'Helvetica Neue', serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><b>Le diciture \u2018<\/b><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><i><b>free from<\/b><\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><b>\u2019<\/b><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">&#8211; in etichetta dei prodotti alimentari &#8211; esprimono l\u2019assenza di determinate sostanze (es. residui di pesticidi<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">) o ingredienti (es. OGM<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, olio di palma<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">). Si tratta di indicazioni volontarie, generalmente prive di disciplina specifica e perci\u00f2 soggette ai criteri generali di lealt\u00e0 e trasparenza dell\u2019informazione al consumatore. (1) <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><b>Le indicazioni relative a glutine e lattosio\u00a0<\/b><\/span>seguono invece apposite regole, le quali derivano dalla previgente disciplina dei prodotti destinati a un\u2019alimentazione particolare. (2) Tali regole rispondono al bisogno di alcune categorie vulnerabili di consumatori di ricevere notizie esatte, secondo parametri omogenei.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: 'Helvetica Neue', serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><b>L\u2019assenza o il ridotto contenuto\u00a0<\/b><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">di glutine e di lattosio<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, di conseguenza, possono venire vantate solo su alcuni prodotti, nel rispetto di appositi criteri che esprimono precisi significati. (3) Proprio perch\u00e9 si tratta di https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/etichette\/controlli-il-ruolo-dellamministrazione-sanitaria\/<\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, il cui contenuto non pu\u00f2 venire rimesso all\u2019arbitrio dei singoli operatori.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\">\u2018<span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><i><b>Senza lattosio<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><b>\u2019, \u2018<\/b><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>a ridotto contenuto di lattosio<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><b>\u2019. Quali regole?<\/b><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><b>Il\u00a0<\/b><\/span><span lang=\"it-IT\"><b>Ministero della Salute\u00a0<\/b><\/span>ha chiarito, con apposite circolari, le condizioni per l\u2019utilizzo in etichetta delle diciture \u2018<span lang=\"it-IT\"><i>senza lattosio<\/i><\/span>\u2019 e \u2018<span lang=\"it-IT\"><i>a ridotto contenuto di lattosio<\/i><\/span>\u2019. Precisando anzitutto che tali notizie sono riservate a \u2018<span lang=\"it-IT\"><i>latti e prodotti lattiero-caseari<\/i><\/span>\u2019.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span style=\"color: #ff0000;\">\u2018<span lang=\"it-IT\"><i>Data la situazione esistente, considerati\u00a0<\/i><\/span><i>a<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>nche il\u00a0<\/i><\/span><span lang=\"da-DK\"><i>parer<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>e EFSA del 2010 e quello della Commissione unica sulla dietetica e la nutrizione del 12 giugno 2015, l\u2019indicazione &#8220;<\/i><\/span><i><b>sen<\/b><\/i><span lang=\"it-IT\"><i><b>za lat<\/b><\/i><\/span><span lang=\"es-ES\"><i><b>tosio&#8221; pu<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>\u00f2 essere impiegata per latti e prodotti lattiero-caseari\u00a0<\/b><\/i><\/span><span lang=\"es-ES\"><i>con un residu<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>o di lattosio inferiore\u00a0<\/i><\/span><i>a 0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>,<\/i><\/span><i>1 <\/i><span lang=\"it-IT\"><i>g per 100 g\u00a0<\/i><\/span><i>o ml,\u00a0<\/i><i><\/i><i>in\u00a0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>attesa c<\/i><\/span><i>he\u00a0<\/i><i><\/i><i>la\u00a0<\/i><i><\/i><span lang=\"fr-FR\"><i>question<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>e\u00a0<\/i><\/span><i>ve<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>ng<\/i><\/span><i>a\u00a0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>armonizzata <\/i><\/span><i>a\u00a0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>livello europeo.<\/i><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #ff0000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>Per utilizzare la predetta indicazione i prodotti in questione devono riportare l&#8217;informazione in etichetta sulla specifica\u00a0<\/i><\/span><i>s<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>oglia residua di lattosio con modalit\u00e0 del tipo &#8220;meno di\u201d. La soglia <\/i><\/span><span lang=\"pt-PT\"><i>indicat<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>a\u00a0<\/i><\/span><i>d<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>e<\/i><\/span><i>ve\u00a0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>risultare comunque <\/i><\/span><span lang=\"pt-PT\"><i>inferior<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>e\u00a0<\/i><\/span><i>a\u00a0<\/i><i><\/i><i>0,1<\/i><i>g\u00a0<\/i><i><\/i><i>per\u00a0<\/i><i><\/i><i>100<\/i><i><\/i><i>g\u00a0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>o <\/i><\/span><i>100<\/i><i><\/i><i>ml.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #ff0000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i><b>Solo per i latti e i latti fermentati\u00a0<\/b><\/i><\/span><i>pu<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>\u00f2 essere impiegata l&#8217;indicazione &#8220;<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>a ridotto contenuto di Iat<\/b><\/i><\/span><i><b>tosio<\/b><\/i><i>&#8221; se i<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>l\u00a0<\/i><\/span><i>residu<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>o del disaccaride \u00e8\u00a0<\/i><\/span><i><\/i><span lang=\"it-IT\"><i>inferiore\u00a0<\/i><\/span><i>a 0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>,<\/i><\/span><i>5 <\/i><span lang=\"it-IT\"><i>g per 100 g o ml. Sulle etichette di tali prodotti va riportato che it tenore di lattosio \u00e8\u00a0<\/i><\/span><span lang=\"ru-RU\"><i>&#8220;<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>meno di 0,5 g per 100 g o\u00a0<\/i><\/span><span lang=\"ru-RU\"><i>mI&#8221;.<\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #ff0000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Per fo<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>rnire\u00a0<\/i><\/span><i><\/i><span lang=\"it-IT\"><i>una informazione precisa\u00a0<\/i><\/span><i>a<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>i\u00a0<\/i><\/span><i>consumatori <\/i><span lang=\"it-IT\"><i>sui contenuti dei prodotti delattosati &#8220;senza lattosio&#8221; o \u201c<\/i><\/span><i>a <\/i><span lang=\"it-IT\"><i>ridott<\/i><\/span><i>o\u00a0<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>tenore di Iattosio&#8221;, va riportata in etichetta anc<\/i><\/span><span lang=\"en-US\"><i>he <\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>una indicazione del tipo &#8220;<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>i<\/b><\/i><\/span><i><b>I\u00a0<\/b><\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><i><b>prodotto contiene glucosio e galattosio in conseguenza della scissione del latt<\/b><\/i><\/span><i><b>osio<\/b><\/i><span lang=\"ru-RU\">&#8220;.<\/span>(4)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><b>La lunga stagionatura dei formaggi\u00a0<\/b><\/span>&#8211; es. Parmigiano Reggiano, Grana Padano, <a href=\"https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/formaggio\/formaggi-italiani\/solo-latte-e-abilita-artigiana\/\">Provolone Valpadana<\/a> &#8211; a sua volta consente di ottenere riduzioni significative del loro tenore di lattosio. Il Ministero della Salute ha perci\u00f2 chiarito, anche in relazione a tali prodotti, le modalit\u00e0 di informazione al consumatore.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #008000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>\u2018<\/b><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>Nei prodotti lattiero-caseari\u00a0<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>in cui l&#8217;usuale processo di produzione porta all&#8217;eliminazione o alla riduzione del contenuto di lattosio possono essere riportate in etichetta le seguenti indicazioni (alle stesse condizioni definite per i prodotti delattosati):<\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #008000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><i>1)\u00a0<\/i><span lang=\"ru-RU\"><i><b>&#8220;na<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>t<\/b><\/i><\/span><i><b>uralmen<\/b><\/i><span lang=\"it-IT\"><i><b>te privo di lattosio&#8221;<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>(o espressione equivalente) quando il\u00a0<\/i><\/span><i>ten<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>o<\/i><\/span><i>re residu<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>o di Iattosio, da riportare in etichetta<\/i><\/span><i>, \u00e9 <\/i><span lang=\"pt-PT\"><i>inferior<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>e\u00a0<\/i><\/span><i>a 0,1 g\/100 g;<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #008000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><i>2) &#8220;<\/i><i><b>naturalmen<\/b><\/i><span lang=\"it-IT\"><i><b>t<\/b><\/i><\/span><i><b>e a <\/b><\/i><span lang=\"it-IT\"><i><b>ridotto contenuto di lattosio\u00a0<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>(o espressione equivalente) quando il\u00a0<\/i><\/span><i>ten<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>o<\/i><\/span><i>re residu<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>o di lattosio, da riportare in etichetta, e<\/i><\/span><i>\u0301 <\/i><span lang=\"pt-PT\"><i>&#8220;inferior<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>e\u00a0<\/i><\/span><i>a 0,5 g\/100\/g&#8221;.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #008000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>Per entrambe le\u00a0<\/i><\/span><i>categori<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>e di prodotti va riportato in etichetta<\/i><\/span><i>:<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #008000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>&#8211; che l&#8217;assenza di lattosio o la sua ridotta presenza sono una conseguenza &#8220;naturale&#8221; del tipico processo di fabbricazione con il quale si ottiene il formaggio in questione;<\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #008000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>&#8211; una indicazione del tipo &#8220;<\/i><\/span><span lang=\"es-ES\"><i><b>contiene gala<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>t<\/b><\/i><\/span><i><b>tosio<\/b><\/i><span lang=\"ru-RU\"><i>&#8220;.<\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #008000; font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>Nel solo caso dei prodotti &#8220;naturalmente privi di lattosio&#8221;, se si ritiene di poter quantificare e garantire u<\/i><\/span><i>na <\/i><span lang=\"it-IT\"><i>soglia residua massima di <\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>galattosio<\/i><\/span><i>, p<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>u\u00f3 essere utilizzata in altemativa alla precedente una dizione del tipo &#8220;contiene galattosio in quantit\u00e0\u00a0<\/i><\/span><span lang=\"pt-PT\"><i>inferior<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>e a &#8230;&#8221; nell&#8217;ottica di fornire informazioni precise anche per un eventual<\/i><\/span><i>e us<\/i><span lang=\"it-IT\"><i>o da parte dei galattosemici.<\/i><\/span>\u2019<span lang=\"en-US\">(5)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Dario Dongo<\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"it-IT\"><b>Note<\/b><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: 'Helvetica Neue', serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">(1) Si riferisce al reg. UE 1169\/11 (articoli 7 e 36) e alla direttiva sulle pratiche commerciali sleali (dir. 2002\/29\/CE), recepita in Italia attraverso il Codice del Consumo (d.lgs. 206\/05) e il d.lgs. 145\/07. Si veda anche il precedente articolo<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">(2) Cfr. dir. 2009\/39\/CE, abrogate dal reg. UE 609\/2013<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: 'Helvetica Neue', serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">(3) Ed \u00e8 perci\u00f2 del tutto inammissibile, ad esempio, riferire l\u2019assenza di glutine su bevande a base di t\u00e8. Si veda l\u2019articolo\u00a0<\/span><\/span><span style=\"color: #000080;\"><span lang=\"zxx\"><u><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"en-US\">https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/etichette\/t<\/span><\/span><\/span><\/u><\/span><\/span><span style=\"color: #000080;\"><span lang=\"zxx\"><u><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"fr-FR\">\u00e8<\/span><\/span><\/span><\/u><\/span><\/span><span style=\"color: #000080;\"><span lang=\"zxx\"><u><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">-senza-glutine<\/span><\/span><\/u><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">(4) Ministero della Salute, DGISAN, Circolare 7.7.15 (27673-P)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" align=\"LEFT\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">(5) Ministero della Salute, DGISAN, Circolare 16.6.16 (24708-P)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dopo\u00a0avere analizzato le regole &#8211; e denunciato gli abusi &#8211; sulla dicitura\u00a0\u2018senza glutine&#8217;,\u00a0\u00e8\u00a0ora\u00a0di considerare il tema\u00a0\u2018senza lattosio\u2019. Indicazione che il Ministero della Salute ammette sui soli prodotti lattiero-caseari e invece oggi\u00a0si trova pure sulle pubblicit\u00e0 dei panettoni\u00a0(!). L\u2019ABC delle regole. \u2018Free from\u2019, glutine e lattosio Le diciture \u2018free from\u2019&#8211; in etichetta dei prodotti alimentari &#8211; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":35802,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1991],"tags":[1008,2971,2972,152,1290,1291],"class_list":{"0":"post-35800","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-consumatori-e-salute","8":"tag-free-from","9":"tag-galattosio","10":"tag-lattosio","11":"tag-ministero-della-salute","12":"tag-senza-glutine","13":"tag-senza-lattosio"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Senza lattosio, ABC - FoodTimes<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"it_IT\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Senza lattosio, ABC - FoodTimes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dopo\u00a0avere analizzato le regole &#8211; e denunciato gli abusi &#8211; sulla dicitura\u00a0\u2018senza glutine&#8217;,\u00a0\u00e8\u00a0ora\u00a0di considerare il tema\u00a0\u2018senza lattosio\u2019. Indicazione che il Ministero della Salute ammette sui soli prodotti lattiero-caseari e invece oggi\u00a0si trova pure sulle pubblicit\u00e0 dei panettoni\u00a0(!). L\u2019ABC delle regole. \u2018Free from\u2019, glutine e lattosio Le diciture \u2018free from\u2019&#8211; in etichetta dei prodotti alimentari &#8211; [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FoodTimes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-11-19T11:23:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-10-23T08:09:56+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/senza-lattosio.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"640\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Dario Dongo\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Scritto da\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Dario Dongo\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tempo di lettura stimato\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minuti\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Dario Dongo\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909\"},\"headline\":\"Senza lattosio, ABC\",\"datePublished\":\"2018-11-19T11:23:54+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-23T08:09:56+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/\"},\"wordCount\":794,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/senza-lattosio.jpg\",\"keywords\":[\"free from\",\"galattosio\",\"lattosio\",\"Ministero della Salute\",\"senza glutine\",\"senza lattosio\"],\"articleSection\":[\"Consumatori e Salute\"],\"inLanguage\":\"it-IT\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/\",\"name\":\"Senza lattosio, ABC - FoodTimes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/senza-lattosio.jpg\",\"datePublished\":\"2018-11-19T11:23:54+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-23T08:09:56+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"it-IT\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/senza-lattosio.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/senza-lattosio.jpg\",\"width\":640,\"height\":400},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/senza-lattosio-abc\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Senza lattosio, ABC\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\",\"name\":\"FoodTimes\",\"description\":\"An independent view\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"FoodTimes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"it-IT\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\",\"name\":\"Wiise Srl Benefit company\",\"alternateName\":\"Wiise-srl-Benefit-Company\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/11\\\/logo-wiise.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/11\\\/logo-wiise.jpg\",\"width\":549,\"height\":252,\"caption\":\"Wiise Srl Benefit company\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909\",\"name\":\"Dario Dongo\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg\",\"caption\":\"Dario Dongo\"},\"description\":\"Dario Dongo, lawyer and journalist, PhD in international food law, founder of WIISE (FARE - GIFT - Food Times) and \u00c9galit\u00e9.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/author\\\/dario-dongo\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Senza lattosio, ABC - FoodTimes","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/","og_locale":"it_IT","og_type":"article","og_title":"Senza lattosio, ABC - FoodTimes","og_description":"Dopo\u00a0avere analizzato le regole &#8211; e denunciato gli abusi &#8211; sulla dicitura\u00a0\u2018senza glutine&#8217;,\u00a0\u00e8\u00a0ora\u00a0di considerare il tema\u00a0\u2018senza lattosio\u2019. Indicazione che il Ministero della Salute ammette sui soli prodotti lattiero-caseari e invece oggi\u00a0si trova pure sulle pubblicit\u00e0 dei panettoni\u00a0(!). L\u2019ABC delle regole. \u2018Free from\u2019, glutine e lattosio Le diciture \u2018free from\u2019&#8211; in etichetta dei prodotti alimentari &#8211; [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/","og_site_name":"FoodTimes","article_published_time":"2018-11-19T11:23:54+00:00","article_modified_time":"2025-10-23T08:09:56+00:00","og_image":[{"width":640,"height":400,"url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/senza-lattosio.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Dario Dongo","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Scritto da":"Dario Dongo","Tempo di lettura stimato":"4 minuti"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/"},"author":{"name":"Dario Dongo","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/person\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909"},"headline":"Senza lattosio, ABC","datePublished":"2018-11-19T11:23:54+00:00","dateModified":"2025-10-23T08:09:56+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/"},"wordCount":794,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/senza-lattosio.jpg","keywords":["free from","galattosio","lattosio","Ministero della Salute","senza glutine","senza lattosio"],"articleSection":["Consumatori e Salute"],"inLanguage":"it-IT"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/","name":"Senza lattosio, ABC - FoodTimes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/senza-lattosio.jpg","datePublished":"2018-11-19T11:23:54+00:00","dateModified":"2025-10-23T08:09:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/#breadcrumb"},"inLanguage":"it-IT","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/senza-lattosio.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/senza-lattosio.jpg","width":640,"height":400},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/senza-lattosio-abc\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Senza lattosio, ABC"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#website","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/","name":"FoodTimes","description":"An independent view","publisher":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization"},"alternateName":"FoodTimes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"it-IT"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization","name":"Wiise Srl Benefit company","alternateName":"Wiise-srl-Benefit-Company","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/logo-wiise.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/logo-wiise.jpg","width":549,"height":252,"caption":"Wiise Srl Benefit company"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/person\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909","name":"Dario Dongo","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg","url":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg","contentUrl":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg","caption":"Dario Dongo"},"description":"Dario Dongo, lawyer and journalist, PhD in international food law, founder of WIISE (FARE - GIFT - Food Times) and \u00c9galit\u00e9.","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/author\/dario-dongo\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35800","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/users\/27"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35800"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35800\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93233,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35800\/revisions\/93233"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35800"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35800"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35800"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}