{"id":50088,"date":"2020-08-23T08:05:18","date_gmt":"2020-08-23T06:05:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/?p=50088"},"modified":"2025-09-19T10:55:44","modified_gmt":"2025-09-19T08:55:44","slug":"over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/","title":{"rendered":"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio"},"content":{"rendered":"<p>Il trascorrere degli anni di vita comporta una progressiva, maggiore esposizione a varie patologie. L\u2019intervento nutrizionale, come si visto, pu\u00f2 incrementare il benessere psico-fisico degli\u00a0<em>over<\/em>-65 e stimolare le loro difese immunitarie.<\/p>\n<p>Uno studio clinico pubblicato su\u00a0<em>Nutrients<\/em>\u00a0il 14.8.20 mostra peraltro la capacit\u00e0 degli integratori multi-vitamine e multi-minerali di rafforzare il\u00a0sistema immunitario gi\u00e0 negli\u00a0<em>over<\/em>-55. (9) Una prospettiva da non trascurare, in quella logica di prevenzione diffusa che dovrebbe ispirare le politiche sanitarie. Degne di nota, al proposito, anche le recenti linee guida di ESPEN (<em>European Society for Clinical Nutrition and Metabolism<\/em>). Breve rassegna scientifica.<\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-light-blue ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Table of Contents<\/p>\n<span class=\"ez-toc-title-toggle\"><a href=\"#\" class=\"ez-toc-pull-right ez-toc-btn ez-toc-btn-xs ez-toc-btn-default ez-toc-toggle\" aria-label=\"Toggle Table of Content\"><span class=\"ez-toc-js-icon-con\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/div>\n<nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#Immunosenescenza_e_nutrizione\" >Immunosenescenza e nutrizione<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#Microbiota_e_nutrizione\" >Microbiota e nutrizione<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#Vitamine_e_minerali_per_il_sistema_immunitario\" >Vitamine e minerali per il sistema immunitario<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#Raccomandazioni_nutrizionali\" >Raccomandazioni nutrizionali<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#Conclusioni_provvisorie\" >Conclusioni provvisorie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#Note\" >Note<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Immunosenescenza_e_nutrizione\"><\/span>Immunosenescenza e nutrizione<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>L\u2019invecchiamento<\/strong>\u00a0\u00e8 un processo che involve numerosi meccanismi molecolari e cellulari i quali comportano la c.d. \u2018immunosenescenza\u2019. Vale a dire, un\u2019alterazione delle difese &#8211; innate e adattative, con ridotta risposta all\u2019azione dei vaccini &#8211; del sistema immunitario. La quale si manifesta in una maggiore incidenza e prevalenza di diverse patologie. L\u2019aumento dell\u2019et\u00e0 media e degli anziani, a livello globale, richiede quindi l\u2019adozione di interventi volti a garantire loro un migliore stato di salute. (1)<\/p>\n<p><strong>Lo stato nutrizionale<\/strong>\u00a0influisce in maniera significativa sul sistema immunitario della popolazione generale, come si \u00e8 gi\u00e0 condiviso. A maggior ragione negli\u00a0<em>over<\/em>-65, che risultano pi\u00f9 vulnerabili a infezioni e malattie a causa di ricorrenti deficit di proteine e micronutrienti.<\/p>\n<p><strong>Interventi nutrizionali\u00a0<\/strong>appropriati non possono invertire il moto del tempo bens\u00ec migliorare le difese immunitarie e il benessere generale degli anziani. (2) In particolare quando essi vivano a casa, ove la nutrizione non \u00e8 soggetta a pianificazione e controlli da parte di medici e nutrizionisti. La fragilit\u00e0 psico-motoria (<em>frailty<\/em>) \u00e8 a sua volta spesso causata, o aggravata, da malnutrizione e sottopeso. (3)<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Microbiota_e_nutrizione\"><\/span>Microbiota e nutrizione<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Il microbiota<\/strong>\u00a0\u00e8 l\u2019insieme dei microrganismi che popolano l\u2019intestino e trasmettono i segnali che servono a modulare metabolismo, sistema immunitario e alte funzioni. La sua composizione e funzionalit\u00e0 sono perci\u00f2 essenziali a mantenere lo stato di salute. In particolare nella terza et\u00e0, poich\u00e9 l\u2019invecchiamento comporta alterazioni del tratto gastro-intestinale e del microbiota che riducono le difese immunitarie, con aumento del rischio di infezioni e maggiore fragilit\u00e0 (4,5).<\/p>\n<p><strong>Alcuni interventi<\/strong>\u00a0nutrizionali sembrano essere efficaci nel modulare il microbiota e il sistema immunitario, sia pure con intensit\u00e0 variabile per soggetto e per et\u00e0. (6) Si riferisce in particolare agli apporti di probiotici e fibre. Nonch\u00e9 ai \u2018fitochimici\u2019, vale a dire vitamine, micronutrienti e polifenoli ottenuti da frutta e verdura. La loro combinazione sinergica aiuta a regolare le risposte immunitarie nei confronti delle infezioni virali respiratorie, nelle quali rientra anche SARS-CoV-2. (7)<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-50099\" src=\"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig.1.jpg\" alt=\"\" width=\"595\" height=\"626\" srcset=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig.1.jpg 595w, https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig.1-285x300.jpg 285w, https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig.1-150x158.jpg 150w, https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig.1-300x316.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 595px) 100vw, 595px\" \/><\/p>\n<p><em><strong>Fig. 1<\/strong>. Nutrienti chiave per il sistema immunitario (Salazar, 2017)<\/em><\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Vitamine_e_minerali_per_il_sistema_immunitario\"><\/span>Vitamine e minerali per il sistema immunitario<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>La carenza di vitamine e minerali<\/strong>\u00a0\u00e8 frequente negli anziani e pu\u00f2 portare a un declino del sistema immunitario. Soprattutto per quanto attiene alle vitamine C, D e lo zinco, il cui deficit \u00e8 marcatamente associato all\u2019indebolimento del sistema immunitario. (8)<\/p>\n<p><strong>Lo studio clinico<\/strong>\u00a0randomizzato in doppio cieco contro placebo (Fantaconte <em>et al<\/em>., 2020) mostra l\u2019effetto favorevole della somministrazione di un integratore multivitaminico e minerale a base di vitamina C, D e zinco sul sistema immunitario gi\u00e0 a partire dai 55 anni di et\u00e0. I ricercatori del\u00a0<em>Linus Pauling Institute<\/em>\u00a0presso l\u2019Universit\u00e0 dell\u2019Oregon hanno osservato sia il miglioramento di una serie di indicatori dell\u2019efficienza dello <em>immune system<\/em>, sia un\u2019attenuazione della durata e gravit\u00e0 delle infezioni nei volontari sottoposti a questo trattamento, a raffronto con il gruppo di controllo. (9)<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Raccomandazioni_nutrizionali\"><\/span>Raccomandazioni nutrizionali<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>La Societ\u00e0 spagnola di geriatria e gerontologia<\/strong>, in una dichiarazione di consenso sulla nutrizione degli anziani (2015), ha evidenziato il ruolo fondamentale di vitamine e minerali, da apportare mediante integrazioni ovvero attraverso una dieta varia ed equilibrata bilanciata. (10) Con particolare riguardo a \u03b2-carotene, vitamina A e B6, anch\u2019essi coinvolti in una migliore risposta immunitaria. Oltre a un adeguato apporto di energia, acqua e macronutrienti.<\/p>\n<p><strong>Gli esperti spagnoli<\/strong>\u00a0si soffermano in particolare sulle proteine, poich\u00e9 una carenza di amminoacidi pu\u00f2 compromettere il sistema immunitario, oltre alla massa e la forza muscolare. Nonch\u00e9 su acidi grassi monoinsaturi (es. acido oleico, utile anche per la prevenzione delle malattie cardiocoronariche), e polinsaturi (Omega 3, per la salute della mente e il sistema immunitario).<\/p>\n<p><strong>La Societ\u00e0 Europea<\/strong>\u00a0per la Nutrizione Clinica e il Metabolismo (ESPEN) ha a sua volta pubblicato nel 2020 le linee guida per il potenziamento del sistema immunitario in soggetti immunocompromessi e a rischio di malnutrizione, tra cui gli anziani, cos\u00ec da ridurre l\u2019incidenza di COVID-19. (11) Evidenziando la necessit\u00e0 che la loro dieta venga seguita da professionisti. La malnutrizione pu\u00f2 infatti portare allo sviluppo di pi\u00f9 patologie e a una maggiore sensibilit\u00e0. Tra le integrazioni di micronutrienti, viene confermato il ruolo essenziale delle vitamine A, B e D.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-50107\" src=\"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig2.jpg\" alt=\"\" width=\"895\" height=\"675\" srcset=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig2.jpg 895w, https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig2-300x226.jpg 300w, https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig2-768x579.jpg 768w, https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig2-150x113.jpg 150w, https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fig2-696x525.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 895px) 100vw, 895px\" \/><\/p>\n<p><em><strong>Fig. 2<\/strong>. Suggerimenti dell\u2019ESPEN per i soggetti a rischio di infezione da SARS-CoV-2 in contesti domestici o di terapia intensiva (ICU) (ESPEN, 2020)<\/em><\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Conclusioni_provvisorie\"><\/span>Conclusioni provvisorie<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Lo zinco<\/strong>\u00a0risulta a sua volta fondamentale nel potenziare le difese immunitarie dei soggetti anziani ed aiutare a contrastare il\u00a0Covid-19, ma \u00e8 importante combinarlo con altri elementi come ferro e selenio e le vitamine A, C, D, E, B2, B6 e B12 per avere un miglior effetto. (12) Un\u2019integrazione a base di probiotici e antiossidanti sembra a sua volta utile a potenziare ulteriormente il sistema immunitario, se pure non sia ancora possibile ancora confermare gli effetti sul nuovo coronavirus. (13)<\/p>\n<p><strong>La malnutrizione negli anziani<\/strong>\u00a0\u00e8 riconosciuta come una patologia. La conseguenza \u00e8 una carenza di energia, amminoacidi, vitamine, minerali e altri nutrienti che non permettono di mantenere uno stato di salute ottimale (con effetti anche sul sistema immunitario) e di benessere (ridotta motilit\u00e0, problemi cognitivi,\u00a0<em>etc<\/em>.) (14) Una maggiore attenzione \u00e8 richiesta per nutrire adeguatamente queste persone, garantire loro una migliore aspettativa di vita e una migliore difesa da gravi patologie.<\/p>\n<p><strong>Per approfondimenti<\/strong>\u00a0su come rafforzare il sistema immunitario con la dieta, si fa richiamo al primo ebook &#8211;\u00a0<em>Persone<\/em>\u00a0&#8211; della trilogia\u00a0<em>Covid-19, l\u2019ABC<\/em>, su\u00a0<a href=\"https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/covid-19-abc-volume-i-persone_1\">https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/covid-19-abc-volume-i-persone_1<\/a><\/p>\n<p><em>Dario Dongo e Andrea Adelmo Della Penna<\/em><\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Note\"><\/span><strong>Note<\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>(1) Sadighi Akha (2018).\u00a0<em>Aging and the immune system: An overview.\u00a0<\/em>Journal of Immunological Methods 463:21-26 ,doi:10.1016\/j.jim.2018.08.005<br \/>\n(2) Yaqoob (2017).\u00a0<em>Ageing alters the impact of nutrition on immune function<\/em>.\u00a0Proceedings of The Nutrition Society 76:347-351, doi:10.1017\/S0029665116000781<br \/>\n(3) Beck (2018).\u00a0<em>Nutritional interventions among old people receiving support at home.<\/em>\u00a0Proceedings of The Nutrition Society 77:265-269, doi:10.1017\/S002966511700413X<br \/>\n(4) Salazar <em>et al<\/em>. (2017).\u00a0<em>Nutrition and the gut microbiome in the elderly.<\/em>\u00a0Gut Microbes 8(2):82-97,\u00a0<a href=\"http:\/\/dx.doi.org\/10.1080\/19490976.2016.1256525\">http:\/\/dx.doi.org\/10.1080\/19490976.2016.1256525<\/a><br \/>\n(5) Odamaki <em>et al<\/em>. (2016)\u00a0<em>Age-related changes in gut microbiota composition from newborn to centenarian: a cross-sectional study<\/em>.\u00a0BMC 16:90,\u00a0<a href=\"http:\/\/dx.doi.org\/10.1186\/s12866-016-0708-5\">http:\/\/dx.doi.org\/10.1186\/s12866-016-0708-5<\/a><br \/>\n(6) Salazar <em>et al<\/em>. (2019).\u00a0<em>Age-associated changes in gut microbioma and dietary components related with the immune system in adulthood and old age: A cross-sectional study.\u00a0<\/em>Nutrients 11:1765, doi:10.3390\/nu11081765<br \/>\n(7) Shinde <em>et al<\/em>. (2020).\u00a0<em>Microbiota modulating nutritional approaches to countering the effects of viral respiratory infections including SARS-CoV-2 through promoting metabolic and immune fitness with probiotics and plant bioactives.\u00a0<\/em>Microorganisms 8:921, doi:10.3390\/microorganisms8060921<br \/>\n(8) Gombart <em>et al<\/em>. (2020).\u00a0<em>A review of micronutrients and the immune system-working in harmony to reduce the risk of infection<\/em>.\u00a0Nutrients 12:236, doi:10.3390\/nu12010236<br \/>\n(9) Fantaconte <em>et al<\/em>. (2020).\u00a0<em>The effect of a multivitamin and mineral supplement on immune function in healthy older adults: A double-blind, randomized, controlled trial<\/em>.\u00a0Nutrients 12:2447, doi:10.3390\/nu12082447<br \/>\n(10) Camina-Mart\u00ecn <em>et al.<\/em> (2015).\u00a0<em>Nutritional status assessment in geriatrics: Consensus declaration by the Spanish Society of Geriatrics and Gerontology Nutrition Work Group<\/em>.\u00a0Maturitas 81:414-9,\u00a0<a href=\"http:\/\/dx.doi.org\/10.1016\/j.maturitas.2015.04.018\">http:\/\/dx.doi.org\/10.1016\/j.maturitas.2015.04.018<\/a><br \/>\n(11) ESPEN (2020).\u00a0<em>ESPEN expert statements and practical guidance for nutritional management of individuals with SARS-CoV-2 infection.\u00a0<\/em>Clinical Nutrition 39:1631-1638,\u00a0<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.clnu.2020.03.022\">https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.clnu.2020.03.022<\/a><br \/>\n(12) Guiomar de Almeida Brasiel (2020).\u00a0<em>The key role of zinc in elderly immunity: A possible approach in the COVID-19 crisis.\u00a0<\/em>Clinical Nutrition ESPEN 38:65-66,\u00a0<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.clnesp.2020.06.003\">https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.clnesp.2020.06.003<\/a><br \/>\n(13) Infusino <em>et al<\/em>. (2020).\u00a0<em>Diet supplementation, probiotics, and nutraceuticals in SARS-CoV-2 infection: A scoping review.<\/em>\u00a0Nutrients 12:1718, doi:10.3390\/nu12061718<br \/>\n(14) R\u00e9mond <em>et al.<\/em> (2015)\u00a0<em>Understanding the gastrointestinal tract of the elderly to develop dietary solutions that prevent malnutrion.\u00a0<\/em>Oncotarget 6(16):13858-13898, doi:10.18632\/oncotarget.4030<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Il trascorrere degli anni di vita comporta una progressiva, maggiore esposizione a varie patologie. L\u2019intervento nutrizionale, come si visto, pu\u00f2 incrementare il benessere psico-fisico degli\u00a0over-65 e stimolare le loro difese immunitarie. Uno studio clinico pubblicato su\u00a0Nutrients\u00a0il 14.8.20 mostra peraltro la capacit\u00e0 degli integratori multi-vitamine e multi-minerali di rafforzare il\u00a0sistema immunitario gi\u00e0 negli\u00a0over-55. (9) Una prospettiva [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":50091,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1991],"tags":[436,447],"class_list":{"0":"post-50088","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-consumatori-e-salute","8":"tag-covid-19","9":"tag-sistema-immunitario"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio - FoodTimes<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"it_IT\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio - FoodTimes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Il trascorrere degli anni di vita comporta una progressiva, maggiore esposizione a varie patologie. L\u2019intervento nutrizionale, come si visto, pu\u00f2 incrementare il benessere psico-fisico degli\u00a0over-65 e stimolare le loro difese immunitarie. Uno studio clinico pubblicato su\u00a0Nutrients\u00a0il 14.8.20 mostra peraltro la capacit\u00e0 degli integratori multi-vitamine e multi-minerali di rafforzare il\u00a0sistema immunitario gi\u00e0 negli\u00a0over-55. (9) Una prospettiva [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FoodTimes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-08-23T06:05:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-19T08:55:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/over65.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"640\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Dario Dongo&nbsp;-&nbsp;Andrea Adelmo Della Penna\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Scritto da\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Dario Dongo&nbsp;-&nbsp;Andrea Adelmo Della Penna\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tempo di lettura stimato\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minuti\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Dario Dongo&nbsp;-&nbsp;Andrea Adelmo Della Penna\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909\"},\"headline\":\"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio\",\"datePublished\":\"2020-08-23T06:05:18+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-19T08:55:44+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/\"},\"wordCount\":1312,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/08\\\/over65.jpg\",\"keywords\":[\"COVID-19\",\"sistema immunitario\"],\"articleSection\":[\"Consumatori e Salute\"],\"inLanguage\":\"it-IT\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/\",\"name\":\"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio - FoodTimes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/08\\\/over65.jpg\",\"datePublished\":\"2020-08-23T06:05:18+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-19T08:55:44+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"it-IT\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/08\\\/over65.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/08\\\/over65.jpg\",\"width\":640,\"height\":400},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/consumatori-e-salute\\\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\",\"name\":\"FoodTimes\",\"description\":\"An independent view\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"FoodTimes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"it-IT\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\",\"name\":\"Wiise Srl Benefit company\",\"alternateName\":\"Wiise-srl-Benefit-Company\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/11\\\/logo-wiise.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/11\\\/logo-wiise.jpg\",\"width\":549,\"height\":252,\"caption\":\"Wiise Srl Benefit company\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},[{\"@type\":[\"Person\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909\",\"name\":\"Dario Dongo\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg\",\"inLanguage\":\"it_IT\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg\",\"caption\":\"Dario Dongo\"}},{\"@type\":[\"Person\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909\",\"name\":\"Andrea Adelmo Della Penna\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg\",\"inLanguage\":\"it_IT\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/DELLA-PENNA.jpg\",\"caption\":\"Andrea Adelmo Della Penna\"}}]]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio - FoodTimes","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/","og_locale":"it_IT","og_type":"article","og_title":"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio - FoodTimes","og_description":"Il trascorrere degli anni di vita comporta una progressiva, maggiore esposizione a varie patologie. L\u2019intervento nutrizionale, come si visto, pu\u00f2 incrementare il benessere psico-fisico degli\u00a0over-65 e stimolare le loro difese immunitarie. Uno studio clinico pubblicato su\u00a0Nutrients\u00a0il 14.8.20 mostra peraltro la capacit\u00e0 degli integratori multi-vitamine e multi-minerali di rafforzare il\u00a0sistema immunitario gi\u00e0 negli\u00a0over-55. (9) Una prospettiva [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/","og_site_name":"FoodTimes","article_published_time":"2020-08-23T06:05:18+00:00","article_modified_time":"2025-09-19T08:55:44+00:00","og_image":[{"width":640,"height":400,"url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/over65.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Dario Dongo&nbsp;-&nbsp;Andrea Adelmo Della Penna","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Scritto da":"Dario Dongo&nbsp;-&nbsp;Andrea Adelmo Della Penna","Tempo di lettura stimato":"7 minuti"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/"},"author":{"name":"Dario Dongo&nbsp;-&nbsp;Andrea Adelmo Della Penna","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/person\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909"},"headline":"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio","datePublished":"2020-08-23T06:05:18+00:00","dateModified":"2025-09-19T08:55:44+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/"},"wordCount":1312,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/over65.jpg","keywords":["COVID-19","sistema immunitario"],"articleSection":["Consumatori e Salute"],"inLanguage":"it-IT"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/","name":"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio - FoodTimes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/over65.jpg","datePublished":"2020-08-23T06:05:18+00:00","dateModified":"2025-09-19T08:55:44+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#breadcrumb"},"inLanguage":"it-IT","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/over65.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/over65.jpg","width":640,"height":400},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/consumatori-e-salute\/over-55-rafforzare-il-sistema-immunitario-con-integratori-di-vitamine-e-minerali-studio\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Over-55, rafforzare il sistema immunitario con integratori di vitamine e minerali. Studio"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#website","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/","name":"FoodTimes","description":"An independent view","publisher":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization"},"alternateName":"FoodTimes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"it-IT"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization","name":"Wiise Srl Benefit company","alternateName":"Wiise-srl-Benefit-Company","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/logo-wiise.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/logo-wiise.jpg","width":549,"height":252,"caption":"Wiise Srl Benefit company"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/logo\/image\/"}},[{"@type":["Person"],"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/person\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909","name":"Dario Dongo","image":{"@type":"ImageObject","@id":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg","inLanguage":"it_IT","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg","caption":"Dario Dongo"}},{"@type":["Person"],"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/person\/437f4e53080f0cea732fe0dac6a86909","name":"Andrea Adelmo Della Penna","image":{"@type":"ImageObject","@id":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/DARIO-DONGO-150x150-1.jpeg","inLanguage":"it_IT","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/DELLA-PENNA.jpg","caption":"Andrea Adelmo Della Penna"}}]]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50088","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/users\/27"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=50088"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50088\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90276,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50088\/revisions\/90276"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media\/50091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=50088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=50088"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=50088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}