{"id":55077,"date":"2021-04-21T12:38:40","date_gmt":"2021-04-21T12:38:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greatitalianfoodtrade.it\/?p=55077"},"modified":"2025-04-28T10:20:10","modified_gmt":"2025-04-28T08:20:10","slug":"sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/","title":{"rendered":"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria"},"content":{"rendered":"<p>Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici. (1)<\/p>\n<p>Un recentissimo lavoro scientifico, pubblicato da un gruppo di ricercatori statunitensi nel marzo 2021 sullo <em>International Journal of Environmental Research and Public Health<\/em>\u00a0compie un ulteriore passo in questa direzione. (2)<\/p>\n<p>Lo studio ha esaminato l\u2019utilizzo del sistema ToxCast per identificare sostanze che inibiscono l\u2019immunit\u00e0. ToxCast, messo a punto dall\u2019Agenzia per la Protezione Ambientale degli USA (USEPA) \u00e8 un sistema di <em>screening<\/em> che identifica i meccanismi di tossicit\u00e0 principali delle sostanze chimiche, permettendo quindi di individuare le priorit\u00e0 per la valutazione dei possibili rischi per la salute.<\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-light-blue ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Table of Contents<\/p>\n<span class=\"ez-toc-title-toggle\"><a href=\"#\" class=\"ez-toc-pull-right ez-toc-btn ez-toc-btn-xs ez-toc-btn-default ez-toc-toggle\" aria-label=\"Toggle Table of Content\"><span class=\"ez-toc-js-icon-con\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/div>\n<nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#Il_caso_delladditivo_diffuso_in_oli_e_grassi\" >Il caso dell&#8217;additivo diffuso in oli e grassi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#PFAS_inibitori_della_risposta_immunitaria\" >PFAS inibitori della risposta immunitaria<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#ToxCast_fallisce_sui_PFAS\" >ToxCast fallisce sui PFAS<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#Obiettivo_One_Health\" >Obiettivo One Health<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#Note\" >Note<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Il_caso_delladditivo_diffuso_in_oli_e_grassi\"><\/span>Il caso dell&#8217;additivo diffuso in oli e grassi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Il gruppo<\/strong> di ricercatori ha esaminato in primo luogo un additivo alimentare, il terz-butil-idrochinone (TBHQ), usato come conservante per oli e grassi. La sostanza \u00e8 stata valutata nel 2004 dall\u2019Autorit\u00e0 Europea per la Sicurezza Alimentare (EFSA) che, sulla base dei dati su animali da laboratorio disponibili all\u2019epoca, identific\u00f2 diversi effetti tossici, ma solo a dosi molto alte e senza dare particolare rilievo ad alcuni effetti immunitari. (3)<\/p>\n<p><strong>Tuttavia<\/strong>, lo <em>screening<\/em> effettuato mediante il ToxCast individua il sistema immunitario come un bersaglio potenzialmente critico per il TBHQ, richiamando la necessit\u00e0 di una valutazione pi\u00f9 aggiornata.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"PFAS_inibitori_della_risposta_immunitaria\"><\/span>PFAS inibitori della risposta immunitaria<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Lo studio<\/strong> ha anche considerato le sostanze perfluoalchiliche (PFAS), purtroppo note per il grave caso di contaminazione in Veneto, su cui \u00e8 intervenuto anche l\u2019Istituto Superiore di Sanit\u00e0. (4)<\/p>\n<p><strong>I PFAS<\/strong> sono stati ampiamente utilizzati in passato (additivi di tessuti, nel teflon, <em>etc<\/em>.) e sono contaminanti molto persistenti. Diversamente dal TBHQ, i PFAS sono stati valutati recentemente da EFSA, che ha indicato l\u2019<strong>inibizione della risposta immunitaria<\/strong>, osservata in studi sia di laboratorio sia epidemiologici, come l\u2019effetto che si osserva alle dosi pi\u00f9 basse e complessivamente pi\u00f9 preoccupante.<\/p>\n<p><strong>EFSA<\/strong> ha anche concluso che i livelli di PFAS negli alimenti in Europa destano preoccupazione. (5) Pertanto, si attende che &#8211; finalmente &#8211; vengano avviati controlli per questi contaminanti.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"ToxCast_fallisce_sui_PFAS\"><\/span>ToxCast fallisce sui PFAS<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Nonostante<\/strong> le evidenze ottenute su animali da laboratorio e nell\u2019essere umano, lo <em>screening<\/em> mediante il sistema ToxCast non ha sorpredentemente fornito segnali importanti di immunotossicit\u00e0 per i PFAS.<\/p>\n<p><strong>I ricercatori<\/strong> autori dello studio traggono due conclusioni importanti:<\/p>\n<p>1) gli effetti immunotossici delle sostanze chimiche sono importanti e meritano maggiore attenzione;<\/p>\n<p>2) il ToxCast rappresenta uno <em>screening<\/em> per la tossicit\u00e0 delle sostanze chimiche all\u2019avanguardia e potenzialmente utilissimo, ma che deve venire aggiornato per cogliere in modo pi\u00f9 accurato la immunotossicit\u00e0: lo dimostra la sua inefficacia nei confronti dei PFAS.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Obiettivo_One_Health\"><\/span>Obiettivo<em> One Health<\/em><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Questo studio<\/strong> rafforza ulteriormente il nuovo concetto di <em>One Health<\/em>, in cui il rischio da inquinamento chimico e il rischio infettivo vanno visti come fattori che possono, purtroppo, interagire e sviluppare sinergie in contesti ambientali che non controllano adeguatamente tali rischi.<\/p>\n<p><strong>Inoltre<\/strong>, gli effetti sulla risposta immunitaria debbono ricevere l\u2019attenzione che meritano nella valutazione della sicurezza delle sostanze chimiche.<\/p>\n<p><em>Alberto Mantovani<\/em><\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Note\"><\/span>Note<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>(1) Alberto Mantovani. <em>Contaminants and infections: a link to explore<\/em>. Open Access Government, 17.4.2020\u00a0<a href=\"https:\/\/www.openaccessgovernment.org\/contaminants-and-infections-a-link-to-explore\/85701\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">https:\/\/www.openaccessgovernment.org\/contaminants-and-infections-a-link-to-explore\/85701\/<\/a><\/p>\n<p>(2) Naidenko, Olga V.; Andrews, David Q.; Temkin, Alexis M.; Stoiber, Tasha; Uche, Uloma I.; Evans, Sydney; Perrone-Gray, Sean. 2021. <em>Investigating Molecular Mechanisms of Immunotoxicity and the Utility of ToxCast for Immunotoxicity Screening of Chemicals Added to Food&#8217;.<\/em>\u00a0Int. J. Environ. Res. Public Health 18, no. 7: 3332. <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/ijerph18073332\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">https:\/\/doi.org\/10.3390\/ijerph18073332<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.mdpi.com\/1660-4601\/18\/7\/3332\/htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">https:\/\/www.mdpi.com\/1660-4601\/18\/7\/3332\/htm<\/a><\/p>\n<p>(3) V.\u00a0https:\/\/efsa.onlinelibrary.wiley.com\/doi\/epdf\/10.2903\/j.efsa.2004.84<\/p>\n<p>(4) Istituto superiore di sanit\u00e0 (ISS). <em>Contaminazione da sostanze perfluoroalchiliche in Veneto. Valutazione dell&#8217;esposizione alimentare e caratterizzazione del rischio <\/em><a href=\"https:\/\/www.sivempveneto.it\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Relazione-PFAS_ISS-2019_finale.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">https:\/\/www.sivempveneto.it\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Relazione-PFAS_ISS-2019_finale.pdf<\/a><\/p>\n<p>(5) V.\u00a0<em>PFAS nei cibi: l&#8217;EFSA ne valuta i rischi e stabilisce il limite di sicurezza.<\/em> 17.9.20 \u00a0<a href=\"https:\/\/www.efsa.europa.eu\/it\/news\/pfas-food-efsa-assesses-risks-and-sets-tolerable-intake\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">https:\/\/www.efsa.europa.eu\/it\/news\/pfas-food-efsa-assesses-risks-and-sets-tolerable-intake<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici. (1) Un recentissimo lavoro scientifico, pubblicato da un gruppo di ricercatori statunitensi nel marzo 2021 sullo International Journal of Environmental Research [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":55113,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1227],"tags":[1741,1341,578,580,447],"class_list":{"0":"post-55077","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-sistemi-alimentari","8":"tag-additivi","9":"tag-istituto-superiore-di-sanita-iss","10":"tag-pfas","11":"tag-sicurezza-chimica","12":"tag-sistema-immunitario"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria - FoodTimes<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"it_IT\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria - FoodTimes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FoodTimes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-04-21T12:38:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-28T08:20:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"640\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Alberto Mantovani\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Scritto da\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Alberto Mantovani\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tempo di lettura stimato\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minuti\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Alberto Mantovani\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/55134132fdd8aae107998a519cc16a2d\"},\"headline\":\"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria\",\"datePublished\":\"2021-04-21T12:38:40+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T08:20:10+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/\"},\"wordCount\":640,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg\",\"keywords\":[\"additivi\",\"Istituto Superiore di Sanit\u00e0\u00a0(ISS)\",\"PFAS\",\"sicurezza chimica\",\"sistema immunitario\"],\"articleSection\":[\"Sistemi alimentari\"],\"inLanguage\":\"it-IT\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/\",\"name\":\"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria - FoodTimes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg\",\"datePublished\":\"2021-04-21T12:38:40+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T08:20:10+00:00\",\"description\":\"Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"it-IT\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg\",\"width\":640,\"height\":400,\"caption\":\"sostanze chimiche sistema immunitario\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/sistemi-alimentari\\\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\",\"name\":\"FoodTimes\",\"description\":\"An independent view\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"FoodTimes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"it-IT\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#organization\",\"name\":\"Wiise Srl Benefit company\",\"alternateName\":\"Wiise-srl-Benefit-Company\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/11\\\/logo-wiise.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/11\\\/logo-wiise.jpg\",\"width\":549,\"height\":252,\"caption\":\"Wiise Srl Benefit company\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/55134132fdd8aae107998a519cc16a2d\",\"name\":\"Alberto Mantovani\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/alberto-mantovani-150x150-1.jpeg\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/alberto-mantovani-150x150-1.jpeg\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/alberto-mantovani-150x150-1.jpeg\",\"caption\":\"Alberto Mantovani\"},\"description\":\"Toxicologist, research director of the Istituto Superiore di Sanit\u00e0 (ISS), former president of the European Society of Teratology. As well as historical member, for 15 years, of the scientific panel on feed and pesticides at EFSA (European Food Safety Authority) where he continues to work as an external expert.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.foodtimes.eu\\\/it\\\/author\\\/alberto-mantovani\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria - FoodTimes","description":"Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/","og_locale":"it_IT","og_type":"article","og_title":"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria - FoodTimes","og_description":"Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici.","og_url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/","og_site_name":"FoodTimes","article_published_time":"2021-04-21T12:38:40+00:00","article_modified_time":"2025-04-28T08:20:10+00:00","og_image":[{"width":640,"height":400,"url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Alberto Mantovani","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Scritto da":"Alberto Mantovani","Tempo di lettura stimato":"3 minuti"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/"},"author":{"name":"Alberto Mantovani","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/person\/55134132fdd8aae107998a519cc16a2d"},"headline":"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria","datePublished":"2021-04-21T12:38:40+00:00","dateModified":"2025-04-28T08:20:10+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/"},"wordCount":640,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg","keywords":["additivi","Istituto Superiore di Sanit\u00e0\u00a0(ISS)","PFAS","sicurezza chimica","sistema immunitario"],"articleSection":["Sistemi alimentari"],"inLanguage":"it-IT"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/","name":"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria - FoodTimes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg","datePublished":"2021-04-21T12:38:40+00:00","dateModified":"2025-04-28T08:20:10+00:00","description":"Alcune sostanze chimiche possono indebolire la nostra resistenza nei confronti delle infezioni, e magari aprire la strada alle epidemie? S\u00ec, \u00e8 possibile: ce lo indica un numero crescente di studi sia sperimentali sia epidemiologici.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#breadcrumb"},"inLanguage":"it-IT","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/sostanze-chimiche-sistema-immunitario.jpg","width":640,"height":400,"caption":"sostanze chimiche sistema immunitario"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/sistemi-alimentari\/sostanze-chimiche-e-diminuita-risposta-immunitaria\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sostanze chimiche e diminuita risposta immunitaria"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#website","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/","name":"FoodTimes","description":"An independent view","publisher":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization"},"alternateName":"FoodTimes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"it-IT"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#organization","name":"Wiise Srl Benefit company","alternateName":"Wiise-srl-Benefit-Company","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/logo-wiise.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/logo-wiise.jpg","width":549,"height":252,"caption":"Wiise Srl Benefit company"},"image":{"@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/#\/schema\/person\/55134132fdd8aae107998a519cc16a2d","name":"Alberto Mantovani","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/alberto-mantovani-150x150-1.jpeg","url":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/alberto-mantovani-150x150-1.jpeg","contentUrl":"http:\/\/www.foodtimes.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/alberto-mantovani-150x150-1.jpeg","caption":"Alberto Mantovani"},"description":"Toxicologist, research director of the Istituto Superiore di Sanit\u00e0 (ISS), former president of the European Society of Teratology. As well as historical member, for 15 years, of the scientific panel on feed and pesticides at EFSA (European Food Safety Authority) where he continues to work as an external expert.","url":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/author\/alberto-mantovani\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55077"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75117,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55077\/revisions\/75117"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55113"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.foodtimes.eu\/it\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}